De grot in de Overtuin Bisdom van Vliet is een van de meest bijzondere historische elementen van het park. Wat nu vooral als een ruïne zichtbaar is, was in de 19e eeuw een opvallend en romantisch tuinobject.
Een kunstmatige grot met een prieel
De grot dateert uit de tweede helft van de 19e eeuw, waarschijnlijk uit de periode waarin de Overtuin werd omgevormd van een formele geometrische tuin naar een tuin in de landschapsstijl. Die verandering vond plaats rond de bouw van het nieuwe woonhuis in 1877.
Het was geen natuurlijke grot, maar een bewust aangelegd tuinornament. De grot lag op een kunstmatige heuvel en was opgebouwd uit onder andere lavasteen en misbaksels, aangebracht op een frame van smeedijzer. De vormgeving wordt omschreven als verwant aan het neo-maniërisme.
Het bijzondere is dat de grot oorspronkelijk meer was dan alleen een grot. Boven op de grot stond een prieel, dat via twee trappen bereikbaar was. Oude foto’s laten dit grotprieel nog zien.
Een folly
Zo’n kunstmatig bouwwerk wordt ook wel een folly genoemd. Folly’s waren vooral in de 18e en 19e eeuw populair op buitenplaatsen en in landschapsparken. Ze hadden meestal geen praktisch doel, maar moesten tijdens een wandeling verrassen en een romantische of mysterieuze sfeer oproepen. De wandelaar ontdekte bijvoorbeeld ineens een ruïne, tempeltje, grot of prieeltje tussen de bomen.
Dat past goed bij de landschapsstijl van de Overtuin: slingerende paden, waterpartijen, bijzondere zichtlijnen en verrassingen onderweg. De grot lag bovendien verscholen aan het begin van het wandelbos.
Bijzonder cementrustiek
De grot is ook interessant vanwege het gebruik van cementrustiek. Daarbij werd met cement, steen en andere materialen geprobeerd natuurlijke rotsen, boomstammen en takken na te bootsen. In de Overtuin zijn meerdere gardeneske objecten met dergelijke technieken te vinden.
Groen Erfgoed noemt juist de grot met het prieel een van de meest bijzondere objecten van de Overtuin. De nog aanwezige restanten worden daarom als cultuurhistorisch waardevol beschouwd en moeten zeer zorgvuldig worden behandeld.
Waarom is er nu alleen een ruïne?
In de loop van de 20e eeuw is het bouwwerk sterk vervallen en uiteindelijk grotendeels ingestort. Een publicatie uit 1996 toont nog een foto van de grot in 1981, toen deze nog niet was ingestort. Ook bestaan er foto’s uit 1987 waarop het grotprieel, de binnenzijde en de opgang nog te zien zijn.
De grot behoort tegenwoordig tot het beschermde rijksmonumentale complex Bisdom van Vliet.
De voormalige grot met het prieel spreekt nog steeds tot de verbeelding. Het lag verstopt op een ineens verrassende open plek op het eilandje in de slingervijver. Oorspronkelijk was het bouwwerk 6 á 7 meter hoog, maar door vandalisme in de jaren ’80 is het vervallen tot een ruïne.
Sommigen wilden volledige herbouw, maar waar vind je nog de benodigde unieke streekeigen materialen, zoals de klompen afval van de IJsselsteenfabrieken?
Besloten is om te etaleren wat er nog is en dit veilig stellen door betreding en wortel ingroei van planten tegen te gaan. In de toekomst zal verder onderzoek van dit soort objecten met cementrustiek ervoor moeten zorgen dat we tot goede plannen voor conservering en instandhouding komen.
